|
Het Voorburgse carillon, klokkenspel of beiaard is ondergebracht in de toren van de Oude Kerk in het historische centrum.
De toren dateert uit het einde van de dertiende eeuw en bestaat uit een twintig meter hoge vierkante onderbouw welke wordt bekroond met een achtkantige spits, die eveneens twintig meter meet.
Bijzonder is, dat deze spits geheel opgemetseld is, al is dat van buiten niet te zien omdat het dak in 1539 bekleed werd met leien.
De klokken In vroeger tijden hebben in de toren ongetwijfeld klokken gehangen, maar daarover is niets bekend. De oudste klok, die nu nog aanwezig is, stamt uit 1781. Het is een werkstuk van Johannes Maritz, weegt 230 kg en heeft een doorsnee van 72 cm. In de Tweede Wereldoorlog werd hij gevorderd en in 1944 met zo'n 200 andere klokken weggevoerd. Het schip "Hoop op Zegen", dat het transport uitvoerde, liep echter op een dijk van de in aanleg zijnde Nood-Oostpolder en zonk. Na de oorlog kon het schip worden gelicht en werden de klokken teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaren.
Ter vervanging van een tweede klok, die niet terugkwam, werd in 1948 door de firma Van Bergen uit Heiligerlee de huidige uurslag klok gegoten. Met een doorsnee van meer dan een meter en een gewicht van 810 kg is deze bas-klok de zwaarste in de toren. Het opschrift luidt:
De klokkentoon, zo bruut gesmoord 1943 zij mocht niet lager blijven zwijgen Weer wordt haar klare roep gehoord, Weer kan haar lof ten hemel stijgen 1948
In aansluiting op de bas-klok schonk de Voorburgse bevolking drie klokken, die in 1967 door de firma Eijsbouts in Asten werden gegoten. Sindsdien laten deze vier klokken elk kwartier een voorslag horen. In de toren vermeldt een bronzen gedenkplaat:
Ter gelegenheid van de voltooiing van de restauratie van deze kerk zijn door de omwonenden 3 luidklokken geschonken, waardoor een klokkenspel ontstond. (Fis bestaande klok, nieuw A, B en Cis) Voorburg Maart 1968.
Alle vijf hierboven genoemde klokken zijn ook in gebruik als luidklok.
Het carillon
In 1984 heeft de Frans Mortelmans Stichting de Voorburgse gemeenschap een beiaard geschonken. Hiervoor goot de firma Eijsbouts vierendertig klokken. Samen met de bestaande voorslag van vier klokken ontstond toen een carillon van 38 klokken.
Op de tweede bronzen plaat in de torenhal staat te lezen:
Kerstavond 1984 kreeg deze toren een beiaard door uitbreiding van de aanwezige luidklokken met 34 klokken geschonken aan de gemeente Voorburg door de Frans Mortelmans Stichting, ter herinnering aan zijn stichter Franciscus Gomarus Mortelmans (Rotterdam 1889 - Voorburg 1964)
In 2005 schonken de Voorburgse Rotaryclubs een extra basklok, de 39ste, met als opschrift:
 Ik ben geschonken ter gelegenheid van 60 jaar bevrijding en 100 jaar Rotary door de Rotaryclubs Voorburg en Voorburg-Vliet
De vier andere basklokken hebben naast een randversiering eveneens een opschrift:
Klok 1:
Ik beier ter herinnering aan Frans Mortelmans stichter van "De Frans Mortelmans Stichting" (1889 - 1964)
Klok 2:
Ik beier ter herinnering aan Cornelia van der Zwaan, Echtgenote van Frans Mortelmans (1902 - 1983)
Klok 3:
Ik beier als één van de 34 klokken die "De Frans Mortelmans Stichting" aan Voorburg als beiaard schonk
Klok 4:
Ik beier "heel omringd van trotsche hoven" over Voorburg (citaat uit "De Nederlandsche Stad- en Dorpbeschrijver" van L.van Ollefen uit 1793)
De dertig volgende klokken dragen namen van de buitenplaatsen:
|
Vreugd en Rust
Hofwijck
Middenburg
Sionslust
Arentsburgh
Hoekenburg
Vliet en Burgh
Middendorp
Sonnenburgh
Eemwijk
|
Schoonoord
Essesteyn
West-Duyvestein
Rusthof
Noordervliet
Heeswijk
De Loo
Nieuw-Vronesteyn
Heldenburg
Haagzicht
|
Bleijenburg
Westenburg
Damsigt
Leeuwesteijn
Redenburg
Starrenburg
Bijvliet
Zijdervliet
Opmijst
Welgelegen
|
Wijze van bespelen
Via een stokkenklavier, op de zolder boven de klokken, worden de klepels tegen de binnenwand van de klokken getrokken. Door het instrument nauwkeurig af te regelen is het mogelijk alle nuances tussen pianissimo en fortissimo te laten klinken.
De zesentwintig laagste klokken hebben naast een klepel aan de binnenzijde ook een elektromagnetische hamer aan de buitenzijde, die wordt gebruikt door het automatische speelwerk. Hierdoor is het mogelijk om ieder uur een vooraf door de beiaardier geprogrammeerde melodie te laten klinken.
Torenuurwerk Op de tweede torenzolder bevindt zich in een houten kast het torenuurwerk. Het werd in 1886 vervaardigd door I.W.F. Volcke uit Den Haag. De aandrijving van het uurwerk gebeurt nu elektrisch. De oude onderdelen, als de gewichten en de slinger die nodig waren voor het opdraaien van die gewichten, zijn bewaard gebleven. Op de kast is een messing plaat aangebracht waarop de volgende tekst is gegraveerd:
Het uurwerk is geschonken door Mevrouw de Wed. P.J. Veeneka, geb. de Groot en haren Zoon den Heer P. Veeneka Voorzitter van het College van Notabelen Als blijk van aandenken aan hun genoemden Echtgenoot en Vader, in leven Secretaris-Rentmeester Der Kerkelijke goederen van 1839 tot 1851 Voorburg 13 november 1886
Bespelingen en Concerten
Van oktober tot juli wordt door Loek Boogert iedere vrijdag middag van 12.30 tot 13.30 uur de beiaard bespeeld. Loek Boogert is sinds 1985 de vaste beiaardier. Vanaf mei 2010 neemt Gerda Peters iedere eerste vrijdag van de maand het beiaard-spelen waar.
Jaarlijks wordt in de maanden augustus en september op zaterdag door gastbeiaardiers uit binnen- en buitenland een serie concerten gegeven die aanvangen om 11 uur en ongeveer een uur duren. De concertcyclus wordt afgesloten op de Open Monumentendag. Dan kan de toren worden beklommen en kan eenieder het carillon niet alleen horen maar ook zien.

Met ingang van 1 mei wordt het carillon van de Oude Kerk elke vrijdag niet meer aan het eind van de dag, maar in de middagpauze van 12.30 - 13.30 bespeeld. Nieuw is ook, dat de Stichting Vrienden van het Carillon een tweede beiaardier heeft aangesteld in de persoon van Gerda Peters. Gerda is geboren en getogen in het centrum van Haarlem, zodat beiaard - en orgelklanken haar met de paplepel zijn ingegoten. In 1991 is zij aan het Sweelinck Conservatorium afgestudeerd in orgel en kerkmuziek. In 1998 slaagde ze voor het staatsexamen piano en in 2008 behaalde zij haar "Master of Music in Carillon" aan de Nederlandse Beiaardschool (faculteit van de Hoge School voor de Kunsten te Utrecht). Zij is vaste organiste te Sassenheim, heeft een leerlingenpraktijk in de Bollenstreek en is actief in informatieve scholen-projecten en 'Open Toren' dagen. Gerda Peters en Loek Boogert wisselen elkaar af en spelen op de vrijdag om de beurt. Het is de bedoeling, dat in de inwerkperiode haar aandeel in de bespelingen wordt uitgebreid, zodat ze uiteindelijk de huidige beiaardier Loek Boogert zal kunnen opvolgen.
Stichting Vrienden van het carillon te Voorburg
Om continuïteit te verkrijgen in de bespeling van het Carillon is in 1985 de "Stichting Vrienden van het Carillon te Voorburg" opgericht. In het bestuur zitten afgevaardigden van de serviceclubs Lions Club Voorburg, Lions Club Prinses Marianne, Rotary Club Voorburg, Rotary Club Voorburg-Vliet alsmede de Vereniging Ondernemend Oud Voorburg, de Gemeente Voorburg en een Kerkrentmeester van de Protestantse Gemeente Voorburg, zijnde de eigenaar van de toren.
De serviceclubs en de ondernemersvereniging dragen bij in de kosten voor de wekelijkse bespelingen. Ten behoeve van de zomerconcerten trekt de stichting sponsoren aan. Verder trekt de stichting op andere wijze geld aan, waarbij het stichtingsbestuur zich ten doel heeft gesteld een vermogen te vormen om bespeling op langere termijn mogelijk te blijven maken.
In overleg is het mogelijk tegen een vergoeding een bijzondere bespeling te laten plaatsvinden, zoals bij een huwelijk of (bedrijfs)jubileum.
Ook kunt u een bijdrage overmaken op rekening 67.40.40.171 t.n.v. "Stichting Vrienden van het Carillon te Voorburg".
Het correspondentieadres is Prinses Marijkekade 41, 2273 AB Voorburg.
|